Dasturlash
Dasturlash, infratuzilma, SEO, AI va biznes uchun IT — qisqa va lo‘nda.
90 ta maqola
- Dasturlash3 daq
Legacy kodni testlar bilan qoplash: xarakterlovchi testlar va choklar
Avval joriy xatti-harakatni xarakterlovchi yoki snapshot testlar bilan qayd eting, so‘ng choklar orqali baza, tarmoq va vaqtni ajrating va shundan keyingina kodni kichik tekshirilgan qadamlarda o‘zgartiring.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Big O notatsiyasi: vaqt va xotira murakkabligi
Big O kirish ma’lumotlari hajmi n oshganda kodning ishlash vaqti yoki xotirasi qanday o‘sishini konstantalarsiz tavsiflaydi, shunda funksiya katta hajmda ham tez qolishini oldindan bilish mumkin.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Binar qidiruv: qanday ishlaydi va qanday amalga oshiriladi
Binar qidiruv saralangan ma’lumotlarda elementni har qadamda diapazonning yarmini tashlab O(log n) da topadi; asosiysi — bittaga adashmaslik uchun chegaralar va sikl shartini aniq belgilash.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Daraxtlar va ikkilik qidiruv daraxtlari: amaliy qo‘llanma
Ikkilik qidiruv daraxti har bir tugundan chapda kichik, o‘ngda katta kalitlarni saqlaydi; bu O(log n) qidiruvni beradi, lekin faqat daraxt muvozanatda bo‘lsa.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Toza kod: nomlash va funksiya yozish qoidalari
Toza kod matn kabi o‘qiladi: nomlar nima saqlanishi va nima qilinishini aytadi, funksiyalar qisqa va bitta ish qiladi, argumentlar kam, ichma-ichlik esa erta qaytish bilan olib tashlanadi. Izohlar «nima»ni emas, «nega»ni tushuntiradi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Code review chek-listi: pull requestda nimani tekshirish kerak
Yaxshi review tartib bilan tekshiradi: kod vazifani hal qiladimi, tushunarlimi, testlar bormi, xavfsizlik teshiklari va tor joylar yo‘qmi — izohlar esa insonga emas, kodga yoziladi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Kod hidlari va ularni qanday refaktoring qilish kerak
Kod hidi — tuzilma o‘zgarishlarga xalaqit berayotganining belgisi; u testlar bilan himoyalangan kichik refaktoring qadamlari orqali tuzatiladi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Singleton, Factory, Strategy, Observer: amaliyotda patternlar
Strategy algoritmni almashtiradi, Factory kerakli realizatsiyani tanlaydi, Observer hodisani obunachilarga tarqatadi, Singleton yagona nusxani kafolatlaydi. Har biri faqat aniq muammoda foydali, Singleton o‘rniga esa ko‘pincha dependency injection yaxshiroq.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Kompilyatsiya va interpretatsiya: kod qanday bajariladi
Kompilyator kodni ishga tushirishdan oldin mashina buyruqlariga o‘giradi, interpretator uni bajarish jarayonida ishlaydi, zamonaviy tillarning aksariyati esa bayt-kod va JIT orqali ikkalasini birlashtiradi — shuning uchun yorliqdan ko‘ra aniq implementatsiyani tushunish muhimroq.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Kompozitsiya yoki meros: qachon qaysi birini tanlash kerak
Odatiy holatda kompozitsiyani tanlang: obyektlarni kichik, almashtiriladigan qismlardan yig‘ing. Merosni faqat haqiqiy va barqaror «bu — shu» munosabati hamda sayoz ierarxiya uchun qoldiring.
Chuqur - Dasturlash4 daq
Konkurentlik va parallelizm: farqi nimada
Konkurentlik — bir nechta vazifani ular orasida almashib olib borish qobiliyati; parallelizm esa bir nechta vazifaning turli yadrolarda aynan bir vaqtda bajarilishi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Yaxshi commit xabarlarini yozish: Conventional Commits
Yaxshi commit nima va nega o‘zgarganini bitta qisqa qatorda aytadi; Conventional Commits unga feat yoki fix kabi tur qo‘shadi va vositalar shu turlar bo‘yicha versiyani hisoblab, changelog yozadi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Koddagi sanalar va vaqt zonalari: UTC, ISO 8601 va tipik xatolar
Vaqt momentini UTC’da saqlang, uni ofsetli ISO 8601 satri sifatida uzating va mahalliy vaqtga faqat foydalanuvchiga ko‘rsatishda Asia/Tashkent kabi IANA zona orqali o‘giring.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Kodni qanday debug qilish: tizimli bosqichma-bosqich yondashuv
Debugging — taxmin emas, sikl: bagni barqaror takrorlang, xato joyini toraytiring, bitta gipoteza tuzing, uni faktlar bilan tekshiring, tuzatgandan so‘ng test bilan mustahkamlang.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Bog‘liqliklarni kiritish (DI): nima uchun va qanday ishlatish
Dependency injection — klass o‘z bog‘liqliklarini o‘zi yaratmay, ularni tashqaridan, odatda konstruktor orqali olishi. Shunda kodni test qilish va o‘zgartirish osonlashadi, DI-konteyner esa obyektlarni yig‘ishni avtomatlashtiradi xolos.
Chuqur - Dasturlash3 daq
DRY, KISS va YAGNI: dasturlash tamoyillari oddiy tilda
DRY — bitta bilim bitta joyda, KISS — eng oddiy ishlaydigan yechim, YAGNI — hozircha kerak bo‘lmagan narsani yozmaslik; ularni alohida emas, birga qo‘llash kerak.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Dinamik dasturlash: DP masalalarini qanday tanish va yechish
Dinamik dasturlash masala optimal tuzilmali kesishuvchi qism-masalalarga bo‘linganda qo‘llaniladi; yechim «holat — o‘tish — bazaviy holat» sxemasi bo‘yicha quriladi va qism-masalalar javoblari qayta hisoblanmasligi uchun saqlanadi.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Xatolarni qayta ishlash: istisnolar yoki qaytariladigan qiymatlar
Istisnolar xatoni stek bo‘ylab uzoqqa uzatish kerak bo‘lganda qulay, xato-qiymatlar va Result esa har bir nosozlikni signaturada aniq ko‘rsatadi. Yondashuvdan muhimrog‘i — xatolarni yo‘qotmaslik, kontekst qo‘shish va ularni qaror qabul qilish mumkin bo‘lgan joyda qayta ishlash.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Har bir dasturchi bilishi kerak bo‘lgan ma’lumotlar tuzilmalari
Ma’lumotlar tuzilmasi asosiy amalga qarab tanlanadi: indeks bo‘yicha murojaat — massiv, kalit bo‘yicha qidiruv — xesh-jadval, tartib va oraliqlar — daraxt, «eng muhim element» — uyum, obyektlar orasidagi bog‘lanishlar — graf.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Nega 0.1 + 0.2 ≠ 0.3: suzuvchi nuqtali sonlar va pul kodda
Float sonlarni ikkilik tizimda taxminan saqlaydi, shuning uchun pul eng kichik birlikdagi butun son (tiyin, sent) yoki Decimal va NUMERIC kabi o‘nlik turlarda saqlanadi.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Git da tarmoqlash strategiyalari: Git Flow, GitHub Flow, trunk-based
Git Flow kam uchraydigan versiyali relizlarga, GitHub Flow qisqa branch lar orqali tez-tez deploy qilinadigan veb-mahsulotlarga, trunk-based esa kuchli avtomatlashtirish va feature flags ga ega jamoalarga mos.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Gitning asosiy buyruqlari: kundalik ish uchun shpargalka
Kundalik ish uchun yigirmatacha Git buyrug‘i yetarli: clone, status, add, commit, switch, merge, pull, push, log va diff, shuningdek to‘g‘ri sozlangan .gitignore fayli.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Git hooks: pre-commit va Husky bilan tekshiruvlarni avtomatlashtirish
Git hooks — Git commit yoki push dan oldin ishga tushiradigan skriptlar; pre-commit (Python) va Husky bilan lint-staged (JS) ularni butun jamoa uchun umumiy qiladi va faqat o‘zgargan fayllarni tekshiradi.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Ilg‘or Git: interactive rebase, cherry-pick va bisect
Interactive rebase lokal commitlaringizni qayta yozadi (birlashtirish, nomini o‘zgartirish, tartiblash), cherry-pick bitta commitni boshqa branchga ko‘chiradi, bisect esa binar qidiruv bilan kodni buzgan commitni topadi.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Git merge yoki rebase: farqlari va qachon nimani ishlatish kerak
Merge tarixni bo‘lganicha saqlab, birlashtirish commitini qo‘shadi, rebase esa commitlarni to‘g‘ri chiziqqa qayta yozadi. Rebase faqat o‘z lokal branchlaringiz uchun, umumiylari uchun merge.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Git stash: tugallanmagan ishni kommitsiz qanday chetga qo‘yish
git stash kommit qilinmagan o‘zgarishlarni vaqtincha alohida stekka oladi va ishchi nusxani oxirgi kommit holatiga qaytaradi; ularni git stash pop yoki apply bilan qaytarasiz, bir necha kunlik ish uchun esa WIP-branch ishonchliroq.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Git, GitHub va GitLab: farqi nimada
Git — kompyuteringizda kod o‘zgarishlari tarixini saqlaydigan dastur; GitHub, GitLab va Bitbucket esa Git-repozitoriylarni saqlaydigan va ular atrofida jamoaviy ishni quradigan onlayn servislar.
Asoslar - Dasturlash3 daq
.gitignore qo‘llanmasi: nimani e’tiborsiz qoldirish va shablonlar
.gitignore Git ga qaysi kuzatilmaydigan fayllarni repozitoriyga qo‘shmaslikni aytadi: bog‘liqliklar, build natijalari, lokal sozlamalar va sirlar; allaqachon kommit qilingan fayllarga u ta’sir qilmaydi — ularni git rm --cached bilan olib tashlash kerak.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Go’da goroutine va kanallar: konkurentlik bo‘yicha qo‘llanma
Goroutine — go orqali ishga tushadigan yengil funksiya, kanal esa unga ma’lumotni xavfsiz uzatish usuli; tugashini WaitGroup va context boshqaradi, aks holda goroutine’lar sizib ketadi.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Graflarni aylanib chiqish: BFS va DFS kod misollari bilan
BFS grafni navbat yordamida qatlamma-qatlam aylanadi va vaznsiz grafda eng qisqa yo‘lni topadi, DFS esa stek yoki rekursiya bilan chuqurlikka boradi va sikllarni topish hamda topologik saralash uchun mos.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Ochko‘z algoritmlar: qanday ishlaydi va qachon xato beradi
Ochko‘z algoritm har qadamda lokal eng yaxshi variantni oladi va unga qaytmaydi; natija faqat masalada ochko‘z tanlov xossasi va optimal quyi tuzilma bo‘lsa to‘g‘ri, aks holda dinamik dasturlash kerak.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Java, Go va JavaScript’da axlat yig‘ish qanday ishlaydi
Axlat yig‘uvchi dastur havolalar orqali endi yetib bora olmaydigan obyektlarni bo‘shatadi; oqish esa keraksiz obyekt hali ham yetib boriladigan bo‘lsa, masalan keshda yoki obunada qolsa, yuz beradi.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Xesh-jadvallar qanday ishlaydi: xeshlash, kolliziyalar, qidiruv
Xesh-jadval xesh-funksiya yordamida kalitni massiv katagining raqamiga aylantiradi, shuning uchun qidiruv, qo‘shish va o‘chirish o‘rtacha doimiy vaqt oladi, kolliziyalar esa zanjirlar yoki ochiq adreslash bilan hal qilinadi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Loyiha uchun dasturlash tilini qanday tanlash kerak
Tilni modaga qarab emas, besh mezon bo‘yicha tanlang: loyiha turi, tezlik talablari, ekotizim yetukligi, dasturchilar mavjudligi va yillar davomida qo‘llab-quvvatlash narxi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Stack trace’ni qanday o‘qish va xatoni topish
Stack trace — dastur yiqilgan joygacha bo‘lgan chaqiruvlar zanjiri: xato turi va matnini, so‘ng o‘z kodingizdagi birinchi freymni toping — tuzatish deyarli doim o‘sha yerda.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
PHP hali ham dolzarbmi: zamonaviy PHP nimalarga qodir
Ha, PHP dolzarb: 8+ versiyalar qat’iy tiplar, enum, atributlar va JIT olib keldi, vebning katta qismi PHP’da ishlaydi, Laravel va Symfony esa ishonchli veb-mahsulotlarni tez qilish imkonini beradi; real-time, ML yoki og‘ir hisob-kitoblar uchun boshqa til tanlang.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Java yoki Kotlin: asosiy farqlar va qaysi birini tanlash
Yangi Android loyihalari uchun standart — Kotlin; backend’da ikkala til ham JVM’da yaxshi ishlaydi va bir-biriga to‘liq mos, shuning uchun tanlov jamoa, mavjud kod bazasi va freymvorklarga bog‘liq.
Asoslar - Dasturlash3 daq
JavaScript’da closure nima: misollar bilan tushuntirish
Closure — yaratilgan joyidagi o‘zgaruvchilarni eslab qoladigan va tashqi funksiya ishini tugatgandan keyin ham ularga kirish huquqini saqlaydigan funksiya.
Asoslar - Dasturlash3 daq
JavaScript’da Event Loop qanday ishlaydi: task va microtask
JavaScript kodni bitta oqimda bajaradi: avval sinxron kod, keyin barcha microtask’lar (promise, await) va shundan so‘ng keyingi task (setTimeout, hodisalar).
Chuqur - Dasturlash3 daq
JavaScript’da Promise va async/await: amaliy qo‘llanma
Promise — kelajakdagi natijani saqlovchi obyekt, async/await esa uning ustidagi qulay sintaksis; mustaqil so‘rovlarni Promise.all bilan parallel ishga tushiring, xatolarni try/catch bilan ushlang.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
JavaScript da var, let va const: ko‘rinish sohasi va hoisting
Odatiy holatda const, o‘zgaruvchini qayta tayinlash kerak bo‘lsa let ishlating; var dan qoching — u butun funksiyada ko‘rinadi va undefined bilan ko‘tariladi, bu esa yashirin xatolarga olib keladi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Kotlin’da korutinlar: amaliy kirish
Kotlin korutinlari asinxron kodni ketma-ket yozish imkonini beradi: suspend funksiyalar oqimni bloklamaydi, launch va async scope ichida ishni boshlaydi, bekor qilish esa ierarxiya bo‘ylab tarqaladi.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Bog‘langan ro‘yxat va massiv: farqi va qaysi birini tanlash
Massiv elementlarni ketma-ket saqlaydi, shuning uchun indeks bo‘yicha kirish O(1) va aylanib chiqish keshga qulay; bog‘langan ro‘yxat esa faqat qo‘lingizdagi tugunda qo‘shish yoki o‘chirishda yutadi.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Luhn algoritmi: Uzcard, Humo va Visa kartalarini kodda tekshirish
Luhn algoritmi — karta raqamidagi ko‘pchilik xatolarni forma yuborilishidan oldin ushlaydigan oddiy nazorat yig‘indisi; u karta mavjudligini aytmaydi — buni faqat to‘lov provayderi tekshiradi.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Yuqori tartibli funksiyalar: map, filter va reduce misollarda
Yuqori tartibli funksiya boshqa funksiyani qabul qiladi yoki qaytaradi; map har bir elementni o‘zgartiradi, filter tekshiruvdan o‘tganlarini qoldiradi, reduce esa to‘plamni bitta qiymatga yig‘adi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Mock, stub va fake: testlarda kodni qanday izolyatsiya qilish
Test double — haqiqiy bog‘liqlik o‘rniga qo‘yiladigan obyekt: stub tayyor ma’lumot qaytaradi, mock chaqiruvlarni tekshiradi, fake — soddalashtirilgan ishchi implementatsiya. Faqat sekin va tashqi narsalarni almashtiring.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Qiymat va havola bo‘yicha uzatish: argumentlar qanday ishlaydi
Ko‘pchilik mashhur tillar qiymat nusxasini uzatadi, obyektlar uchun esa bu qiymat — havola: funksiya umumiy obyektni o‘zgartira oladi, lekin chaqiruvchi o‘zgaruvchisini qayta tayinlay olmaydi; haqiqiy havola bo‘yicha uzatish faqat til buni aniq ruxsat bergan joyda bor, masalan C# dagi ref yoki Go dagi ko‘rsatkichlar.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Composer va PSR standartlari: zamonaviy PHP loyihani sozlash
Zamonaviy PHP loyiha composer.json’dan boshlanadi: Composer bog‘liqliklarni o‘rnatadi va PSR-4 autoload beradi, PHP-CS-Fixer va PHPStan esa PSR-12 uslubini saqlab, xatolarni ishga tushirishdan oldin topadi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Property-based testlash: Hypothesis va fast-check amalda
Bir nechta misol o‘rniga istalgan kirish uchun to‘g‘ri bo‘lgan xossani tasvirlaysiz, Hypothesis yoki fast-check esa yuzlab holatlar yaratib, topilgan xatoni minimal misolgacha qisqartiradi.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Toza funksiyalar va immutabellik: oldindan aytsa bo‘ladigan kod
Toza funksiya bir xil ma’lumot uchun bir xil natija qaytaradi va tashqarida hech narsani o‘zgartirmaydi. Toza funksiyalarni o‘zgarmas ma’lumotlar bilan birlashtiring, yon ta’sirlarni chekkaga chiqaring — «qayerdadir nimadir o‘zgarib qoldi» xatolarining ko‘pi yo‘qoladi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Python’da pytest bilan testlash: fixture, parametrize va mocklar
pytest testlari oddiy assert ishlatadigan test_* funksiyalaridir; fixture ma’lumot va resurslarni tayyorlaydi, parametrize bitta testni ko‘p kirish ma’lumotlarida ishlatadi, mocklar esa tarmoq va tashqi servislarni almashtiradi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Python’da asyncio: async, await va hodisalar sikli
asyncio bitta oqimga tarmoq yoki diskni kutayotgan ko‘plab kiritish-chiqarish amallarini boshqarish imkonini beradi; CPU hisob-kitoblarini tezlashtirmaydi — u yerda jarayonlar kerak.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Python dekoratorlari: qanday ishlaydi va o‘zingiznikini yozish
Dekorator — funksiyani qabul qilib, chaqiruvdan oldin yoki keyin qo‘shimcha xatti-harakat qo‘shilgan yangi funksiyani qaytaruvchi funksiya; @decorator yozuvi shunchaki func = decorator(func) ning qisqa shakli.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Python generatorlari va yield: katta ma’lumotni tejamkor ishlash
Generator qiymatlarni yield orqali bittadan beradi va butun to‘plamni xotirada saqlamaydi, shuning uchun istalgan hajmdagi faylni deyarli doimiy xotira sarfi bilan qatorma-qator qayta ishlash mumkin.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Python’da tip annotatsiyalari: mypy bilan amaliy qo‘llanma
Tip annotatsiyalari Python ishlashini o‘zgartirmaydi, lekin mypy’ga xatolarni ishga tushirishdan oldin topish imkonini beradi; yangi va muhim modullardan boshlab, tekshiruvlarni asta-sekin kuchaytiring.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Python virtual muhitlari: venv, pip va Poetry
Virtual muhit — bitta loyihaning Python va paketlari joylashgan izolyatsiyalangan papka; uni venv yoki Poetry orqali yarating va bog‘liqlik versiyalarini faylda qotiring.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Python yoki JavaScript: qaysi tilni birinchi o‘rganish kerak
Saytlar va interfeyslar qilmoqchi bo‘lsangiz — JavaScriptdan boshlang; avtomatlashtirish, ma’lumotlar, AI yoki botlar qiziqtirsa — Pythondan. Ikkalasi ham yangi boshlovchiga mos, «qaysi yaxshiroq» emas, maqsad hal qiladi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Race condition va deadlock: sabablari va ulardan himoya
Race condition bir nechta oqim umumiy ma’lumotni sinxronizatsiyasiz o‘zgartirganda, deadlock esa oqimlar bir-birining resursini aylana bo‘ylab kutganda yuzaga keladi. Yechim — sinxronizatsiya, yagona bloklash tartibi va umumiy o‘zgaruvchan holatni kamaytirish.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Rekursiya: bazaviy holat, chaqiruvlar steki va misollar
Rekursiya — masalani kichikroq qism-masala uchun o‘zini chaqirish orqali yechadigan funksiya; unga chaqiruvlar to‘xtaydigan bazaviy holat kerak, aks holda chaqiruvlar steki to‘lib ketadi.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Boshlovchilar uchun regulyar ifodalar: sintaksis bo‘yicha shpargalka
Regulyar ifoda — matn qidirish uchun shablon; u belgi sinflari, kvantifikatorlar, langarlar va guruhlardan yig‘iladi; shu to‘rt blokni o‘zlashtirsangiz, ko‘p regexlarni o‘qiy olasiz.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Murakkab regex: lookahead, lookbehind va nomlangan guruhlar
Lookaround kontekstni ushlamasdan tekshiradi, nomlangan guruhlar mosliklarni o‘qiladigan qiladi, (a+)+ kabi ichma-ich kvantifikatorlar esa halokatli backtracking va ReDoS’ning asosiy manbai.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Regulyar ifodalar amalda: telefon, email va URL tekshiruvi
Regex mavjudlikni emas, formatni tekshiradi: telefonni raqamlarga keltirib shablon bilan, emailni oddiy shablon va tasdiqlash xati bilan, URL’ni esa ichki parser bilan tekshiring.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Git’da merge konfliktlarini qanday hal qilish kerak
Konflikt ikki branch bir xil qatorlarni turlicha o‘zgartirganda yuzaga keladi; siz yakuniy variantni tanlaysiz, markerlarni o‘chirasiz, git add qilasiz va merge’ni yakunlaysiz.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Rust’da egalik va qarz olish: batafsil tushuntirish
Rust’da har bir qiymatning bitta egasi bor; uni ko‘chirish yoki qarzga berish mumkin — o‘qish uchun ko‘p marta, o‘zgartirish uchun bir marta — va havola qiymatdan uzoq yashay olmaydi.
Chuqur - Dasturlash3 daq
Semantik versiyalash (SemVer): versiyalarni qanday raqamlash
SemVer — MAJOR.MINOR.PATCH formati: MAJOR mos kelmaydigan o‘zgarishlarda, MINOR buzmaydigan yangi imkoniyatlarda, PATCH xato tuzatishlarida oshadi; lock-fayl esa bog‘liqliklarning aniq versiyalarini qotirib qo‘yadi.
Asoslar - Dasturlash4 daq
SOLID tamoyillari: amaliy misollar bilan tushuntirish
SOLID — kodni o‘zgartirishni oson qiladigan beshta qoida: klassni o‘zgartirish uchun bitta sabab, tahrirsiz kengaytirish, xavfsiz almashtirish, kichik interfeyslar va aniq klasslarga emas, abstraksiyalarga bog‘liqlik.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Saralash algoritmlari: pufakcha, birlashtirish, tezkor va boshqalar
Oddiy saralashlar (pufakcha, qo‘yish) O(n²) da ishlaydi va kichik massivlarga mos, birlashtirish, tezkor va piramida saralash esa O(n log n); real kodda deyarli har doim tilning o‘rnatilgan sort funksiyasi eng yaxshi tanlov.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Stek va navbat: ma’lumotlar tuzilmalari oddiy tilda, misollar bilan
Stek oxirgi qo‘shilgan elementni birinchi qaytaradi (LIFO), navbat esa eng eskisini (FIFO); ikkalasi ham elementlarni qaysi tomondan qo‘shish va olishni cheklaydi, xolos.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Stek va heap: har bir dasturchi bilishi kerak bo‘lgan narsalar
Stek — funksiyaning lokal ma’lumotlari uchun tez xotira bo‘lib, funksiyadan chiqishda o‘zi bo‘shaydi; heap — istalgan muddat yashaydigan ma’lumotlar uchun moslashuvchan xotira, lekin unda joy ajratish qimmatroq.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Statik va dinamik tiplashtirish: afzallik, kamchilik, misollar
Statik tiplashtirishda tiplar ishga tushirishdan oldin, dinamikda esa ishlash vaqtida tekshiriladi; kuchli yoki kuchsiz tiplashtirish — yashirin o‘zgartirishlar haqidagi alohida savol, bosqichma-bosqich tiplashtirish (TypeScript, Python annotatsiyalari) esa ikkala yondashuvning yaxshi tomonlarini birlashtiradi.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Swift asoslari: sintaksis, optional’lar va strukturalar
Swift’da avval beshta narsani o‘zlashtiring: let/var, optional’larni xavfsiz ochish, struct (qiymat) va class (havola) farqi, enum va closure’lar — iOS kodining deyarli hammasi shularga tayanadi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Test orqali ishlab chiqish (TDD): bosqichma-bosqich qo‘llanma
TDD — qisqa sikl: avval yiqiladigan test yozasiz, keyin uni o‘tkazadigan minimal kod, so‘ng testlar himoyasida kodni yaxshilaysiz.
Amaliyot - Dasturlash4 daq
Ikki ko‘rsatkich va sirpanuvchi oyna: massiv masalalari uchun usullar
Ikki ko‘rsatkich va sirpanuvchi oyna ichma-ich sikllarni bitta o‘tish bilan almashtiradi: har bir ko‘rsatkich faqat oldinga yuradi, shuning uchun har bir element o‘zgarmas marta qayta ishlanadi va murakkablik O(n²) dan O(n) ga tushadi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
TypeScript’da generic’lar: qayta ishlatiladigan kod yozish
Generic — bu tur-parametr bo‘lib, bitta funksiya yoki tur aniq tiplashtirishni yo‘qotmasdan va any’ga o‘tmasdan turli ma’lumotlar bilan ishlashiga imkon beradi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
TypeScriptda type yoki interface: qachon qaysi birini ishlatish
Obyekt shaklini tasvirlashda type va interface deyarli bir-birining o‘rnini bosadi. extends va e’lonlarni birlashtirish muhim bo‘lsa — interface, union, kortejlar va hisoblanadigan tiplar uchun — type. Eng muhimi — jamoada bitta qoidaga kelishish.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Git’da o‘zgarishlarni bekor qilish: reset, revert va restore
restore fayllardagi tahrirlarni bekor qiladi, reset branch’ni lokal tarixda orqaga suradi, revert e’lon qilingan kod uchun yangi bekor qiluvchi commit yaratadi, reflog esa «yo‘qolgan»ni qaytaradi.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Unicode va UTF-8: kodirovkalar qanday ishlaydi va matn nega buziladi
Unicode har bir belgiga raqam beradi, UTF-8 esa bu raqamni 1–4 baytga aylantiradi. Matn baytlar bir kodirovkada yozilib, boshqasida o‘qilganda buziladi — shuning uchun hamma joyda UTF-8 ni aniq ko‘rsating.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Unit, integratsion va E2E testlar: farqi nimada
Unit test bitta funksiyani alohida, integratsion test tizim qismlarining birgalikdagi ishini, E2E esa foydalanuvchi ssenariysini to‘liq tekshiradi; nisbat loyihada nima ko‘proq buzilishiga qarab tanlanadi.
Asoslar - Dasturlash5 daq
O‘zbek lotin–kirill transliteratsiyasi kodda: qoidalar va tuzoqlar
Barcha apostroflar oldindan bitta belgiga keltirilsa, o‘zbek lotin yozuvini «avval ikki belgili birikmalar» tartibidagi jadval bilan kirillga ishonchli o‘girish mumkin; teskari o‘girish ma’lumot yo‘qotadi (ц, ў dan keyingi ъ), shuning uchun qidiruv uchun normallashtirilgan kalitni saqlang.
Amaliyot - Dasturlash3 daq
Dizayn patternlari nima va ular nima uchun kerak
Dizayn patterni — koddagi takrorlanuvchi muammoni yechishning sinalgan sxemasi, tayyor kutubxona emas. U jamoaga umumiy til beradi, lekin haqiqiy muammosiz qo‘llansa, zarar keltiradi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Linter nima: ESLint, Ruff va statik tahlil asoslari
Linter kodni ishga tushirmasdan o‘qiydi va ehtimoliy xatolar hamda xavfli usullarni topadi, formatter faqat ko‘rinishni o‘zgartiradi, tip tekshiruvchisi esa tiplarni solishtiradi; uchalasini minimal konfiglar bilan sozlang va muharrirda, kommitdan oldin va CI da ishga tushiring.
Asoslar - Dasturlash4 daq
Kodni testlar bilan qamrab olish nima va u qanchalik kerak
Kod qamrovi testlar vaqtida kodning qaysi qismlari bajarilganini ko‘rsatadi, ular tekshirilganini emas; undan test qilinmagan joylarni topish, CI da yangi kod qamrovini talab qilish va 100% ortidan quvish o‘rniga mo‘tadil chegara qo‘yish uchun foydalaning.
Asoslar - Dasturlash3 daq
C# va .NET nima: yangi boshlovchilar uchun sharh
C# — dasturlash tili, .NET esa C# kodini kompilyatsiya qilib ishga tushiradigan platforma; bugun u Windows, Linux va macOS’da ishlaydi va veb, desktop, o‘yinlar hamda korporativ tizimlar uchun mos.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Funksional dasturlash nima: yangi boshlovchilar uchun asoslar
Funksional dasturlash dasturni ma’lumot qabul qilib, yangi ma’lumot qaytaradigan kichik funksiyalardan quradi, funksiyalarning o‘zi esa qiymat kabi uzatiladi. Siz qadamma-qadam sikl qanday aylanishini emas, nimani hisoblash kerakligini tasvirlaysiz.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Git nima va versiyalarni boshqarish tizimi qanday ishlaydi
Git — kod o‘zgarishlari tarixini commit deb ataladigan suratlar ko‘rinishida saqlaydigan, branchlarda ishlash va bir necha kishining ishini xavfsiz birlashtirish imkonini beruvchi versiyalarni boshqarish tizimi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Go (Golang) nima va u qayerda eng yaxshi ishlaydi
Go — minimal sintaksisli, tez yig‘iladigan va o‘rnatilgan goroutine’larga ega til; u API, CLI utilitalar va bulut infratuzilmasi uchun juda mos, lekin GUI, data science va murakkab domen mantig‘ida kuchsizroq.
Asoslar - Dasturlash3 daq
OOP nima: kod misollari bilan to‘rtta tamoyil
OOP — dasturni ma’lumot va xatti-harakatni birlashtiruvchi obyektlardan qurish usuli; uning to‘rtta tamoyili (inkapsulyatsiya, vorislik, polimorfizm, abstraksiya) tafsilotlarni yashirish va bir realizatsiyani boshqasiga almashtirishga yordam beradi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Python nima va u nima uchun ishlatiladi
Python — sodda va o‘qilishi oson sintaksisli universal til: unda backend, avtomatlashtirish skriptlari, ma’lumotlar tahlili, AI va botlar yoziladi, lekin u kompilyatsiya qilinadigan tillardan sekinroq va mobil ilovalar uchun deyarli ishlatilmaydi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
Rust nima va dasturchilar uni nega yaxshi ko‘radi
Rust — xotira bilan ishlash xavfsizligini axlat yig‘uvchisiz, kompilyatsiya bosqichida tekshiradigan til; u C/C++ darajasidagi tezlik va zo‘r vositalar beradi, lekin o‘rganish uchun sezilarli vaqt talab qiladi.
Asoslar - Dasturlash3 daq
TypeScript nima va jamoalar nega unga o‘tadi
TypeScript — bu tiplarga ega JavaScript: muharrir va kompilyator xatolarni kod ishga tushishidan oldin topadi, natijada esa oddiy JavaScript chiqadi. Jamoalar ishonchlilik va qulay refaktoring uchun unga bosqichma-bosqich o‘tadi.
Asoslar
G‘oya yoki vazifangiz bormi? Bizga aytib bering
Ish kuni davomida javob beramiz va yechim taklif qilamiz. Konsultatsiya bepul.