Kotlin’da korutinlar: amaliy kirish

Korutinlar nima va ular nega kerak

Korutina — oqimni bloklamasdan to‘xtab, keyinroq davom eta oladigan hisoblash. Kotlin’da bu tarmoq va baza bilan ishlovchi kodni colback’larsiz, oddiy ketma-ket kod sifatida yozish imkonini beradi:

suspend fun loadProfile(id: String): Profile {
    val user = api.getUser(id)       // to‘xtaydi, oqim bo‘sh
    val orders = api.getOrders(id)
    return Profile(user, orders)
}

Korutinlar kotlinx.coroutines kutubxonasida joylashgan. Android’da asosiy oqim qotib qolmaydi va interfeys sezgir bo‘lib qoladi.

suspend funksiyalar

suspend modifikatori funksiya to‘xtashi mumkinligini bildiradi. Uni faqat boshqa suspend funksiyadan yoki korutina ichidan chaqirish mumkin.

Muhim jihatlar:

• suspend funksiyani o‘z-o‘zidan fonga o‘tkazmaydi. Og‘ir ishni baribir mos dispetcherga o‘tkazish kerak.
• Yaxshi suspend funksiya main-safe bo‘ladi: uni asosiy oqimdan xavfsiz chaqirish mumkin, chunki kontekstni o‘zi almashtiradi.

suspend fun readFile(path: String): String =
    withContext(Dispatchers.IO) {
        File(path).readText()
    }

launch yoki async

Ikki resursni parallel yuklash:

suspend fun loadScreen(id: String) = coroutineScope {
    val user = async { api.getUser(id) }
    val orders = async { api.getOrders(id) }
    Screen(user.await(), orders.await())
}

Agar so‘rovlardan biri xato bersa, ikkinchisi bekor qilinadi va xato chaqiruvchi kodga yetib boradi.

Dispetcherlar: kod qayerda bajariladi

• Dispatchers.Main — UI asosiy oqimi (Android, desktop).
• Dispatchers.IO — tarmoq, fayllar, ma’lumotlar bazasi: bloklovchi kiritish-chiqarish.
• Dispatchers.Default — protsessorni yuklaydigan hisoblashlar: parsing, saralash, rasmlarga ishlov berish.

Yangi korutinlar ishga tushirish o‘rniga withContext orqali almashing. Ko‘plab tarmoq kutubxonalari, masalan Retrofit, o‘zi suspend funksiyalar beradi va ularni Dispatchers.IOga o‘rash shart emas.

Tuzilmali konkurentlik

Har bir korutina CoroutineScope ichida ishga tushadi va bu asosiy tamoyil:

• Ota-korutina barcha bolalari tugashini kutadi.
• Bolaning xatosi otani va boshqa bolalarni bekor qiladi.
• Scope bekor qilinsa, ichidagi hamma narsa bekor bo‘ladi.

Android’da tayyor scope’lardan foydalaning: ViewModel’da viewModelScope, Activity va Fragment’da lifecycleScope. Ular komponent bilan birga bekor qilinadi, shuning uchun ekran yopilgandan keyin so‘rovlar ishlashda davom etmaydi.

class ProfileViewModel : ViewModel() {
    fun load(id: String) {
        viewModelScope.launch {
            try {
                _state.value = UiState.Data(repo.loadProfile(id))
            } catch (e: IOException) {
                _state.value = UiState.Error
            }
        }
    }
}

GlobalScopedan qoching: undagi korutinlar hayot sikliga bog‘lanmagan va oson sizib ketadi.

Bekor qilish

Korutinlarda bekor qilish kooperativ: kod unda ishtirok etishi kerak.

• kotlinx.coroutines’dagi barcha suspend funksiyalar (delay, withContext va boshqalar) bekor qilinishni o‘zi tekshiradi.
• Uzoq sikllarda ensureActive() chaqiring yoki isActiveni tekshiring.
• CancellationExceptionni umumiy catch (e: Exception) ichida yutib yubormang — uni uzating.
• Resurslarni finallyda bo‘shating, agar u yerda suspend funksiya kerak bo‘lsa — withContext(NonCancellable)dan foydalaning.

Tarmoq so‘roviga taymaut:

val result = withTimeoutOrNull(5_000) { api.getUser(id) }

Ko‘p uchraydigan xatolar

• Production kodda runBlocking oqimni bloklaydi — u main va testlar uchun.
• Korutinani scope’siz yoki GlobalScopeda ishga tushirish.
• Dispatchers.Main’da og‘ir hisoblashlar, ular sabab interfeys qotadi.
• await’siz async: xato yo‘qolishi yoki kutilmaganda chiqishi mumkin.