Mock, stub va fake: testlarda kodni qanday izolyatsiya qilish

Bog‘liqliklarni nega almashtirish kerak

Unit-test tez, barqaror va bitta narsani tekshiradigan bo‘lishi kerak. Haqiqiy tarmoq, ma’lumotlar bazasi yoki to‘lov shlyuzi bunga xalaqit beradi: ular sekin, ishlamay qolishi va har xil ma’lumot qaytarishi mumkin. Shuning uchun testlarda ular test doubles — kinodagi kaskadyorlar kabi «dublyorlar» bilan almashtiriladi.

Dublyorlarning besh turi

Kundalik nutqda bularning hammasini ko‘pincha «mok» deyishadi, unittest.mock va Jest kabi kutubxonalar esa istalgan rolni bajara oladigan obyektlar yaratadi. Muhimi — aniq testdagi rol: siz ma’lumot berayapsizmi (stub) yoki xatti-harakatni tekshirayapsizmi (mock).

pytest’da HTTP so‘rovni almashtirish

Funksiya tashqi API’dan haroratni oladi:

# weather.py
import requests

def get_temp(city):
    r = requests.get("https://api.example.com/weather",
                     params={"q": city}, timeout=5)
    r.raise_for_status()
    return r.json()["temp"]

Test requests.getni u ishlatiladigan joyda — weather modulida almashtiradi:

from unittest.mock import Mock, patch
from weather import get_temp

def test_get_temp_reads_temp_field():
    response = Mock()
    response.json.return_value = {"temp": 21}
    with patch("weather.requests.get", return_value=response) as get:
        assert get_temp("Tashkent") == 21
        get.assert_called_once()

Keng tarqalgan xato — requests.getni test qilinayotgan modul uni import qiladigan yo‘l bo‘yicha emas, boshqa joyda patch qilish.

Jest’da fetch’ni almashtirish

// user.js
export async function getUserName(id) {
  const res = await fetch(`/api/users/${id}`);
  const data = await res.json();
  return data.name;
}

// user.test.js
import { getUserName } from './user';

test('returns user name', async () => {
  global.fetch = jest.fn().mockResolvedValue({
    json: async () => ({ name: 'Aziz' }),
  });
  await expect(getUserName(1)).resolves.toBe('Aziz');
  expect(fetch).toHaveBeenCalledWith('/api/users/1');
});

Butun modullar uchun Jest’da jest.mock('./db') bor: barcha eksportlar boshqariladigan zaglushka-funksiyalarga aylanadi.

Ma’lumotlar bazasi: mock o‘rniga fake

Har bir SQL so‘rovni moklash — mo‘rt testlarga yo‘l. Bazani repozitoriy interfeysi ortiga yashirib, testlarda fake qo‘yish qulayroq:

class FakeUserRepo:
    def __init__(self):
        self.users = {}

    def save(self, user):
        self.users[user["email"]] = user

    def find_by_email(self, email):
        return self.users.get(email)

Ro‘yxatdan o‘tish mantiqi FakeUserRepoda test qilinadi, haqiqiy baza bilan ishlash esa alohida integratsion testlar bilan tekshiriladi — masalan, Docker’dagi test bazasida.

Ortiqcha moklash xavfi

Moklar juda ko‘pligining belgilari:

• test implementatsiyani satrma-satr takrorlaydi: «A’ni chaqir, keyin B’ni shu argumentlar bilan»;
• xatti-harakatni o‘zgartirmaydigan har qanday refaktoring testlarni buzadi;
• barcha testlar yashil, lekin prodakshnda xato — chunki mok haqiqiy servis kabi ishlamagan;
• bitta test uchun beshta va undan ko‘p almashtirish sozlanadi.

Qanday oldini olish mumkin:

• Faqat tizim chegaralarini almashtiring: tarmoq, baza, vaqt, fayl tizimi, uchinchi tomon SDK’lari.
• O‘zingizning sof mantiqingizni moklamang — uni haqiqatan chaqiring.
• Agar o‘zaro ta’sirning o‘zi talab bo‘lmasa, ichki chaqiruvlar ketma-ketligini emas, natijani tekshiring.
• Yonida haqiqiy bog‘lanishni tekshiradigan integratsion testlar bo‘lsin.