Swift asoslari: sintaksis, optional’lar va strukturalar

Avvalo nimani bilish kerak

Swift — Apple’ning iOS, macOS, watchOS va server dasturlash uchun tili. U qat’iy tiplashtirilgan, lekin tip ko‘pincha avtomatik aniqlanadi. Yangi boshlovchi deyarli darhol beshta mavzuga duch keladi: konstantalar va o‘zgaruvchilar, optional’lar, strukturalar va klasslar, enum’lar va closure’lar. Har birini qisqa misollar bilan ko‘rib chiqamiz — ularni Xcode Playground’da yoki swift.org’dagi vositalar bilan ishga tushirish mumkin.

let va var

• let — konstanta, qiymat berilgandan keyin o‘zgarmaydi.
• var — o‘zgaruvchi.

let name = "Aziz"        // String tipi avtomatik aniqlanadi
var score = 10
score += 5               // mumkin
// name = "Bobur"        // kompilyatsiya xatosi
let price: Double = 9.5  // tipni aniq ko‘rsatish ham mumkin

Qoida: sukut bo‘yicha let yozing, var esa faqat qiymat haqiqatan o‘zgarganda kerak. var ortiqcha bo‘lsa, kompilyator o‘zi aytadi.

Optional’lar va ularni ochish

Optional (String?, Int?) degani: «bu yerda qiymat bo‘lishi ham, nil bo‘lishi ham mumkin». Oddiy String hech qachon nil bo‘lmaydi — bu butun bir turdagi xatolardan himoya qiladi.

let input = "42"
let number: Int? = Int(input)   // satr son bo‘lmasligi mumkin

// 1. if let — qiymat bo‘lsa, ochish
if let n = number {
    print("Son: \(n)")
}

// 2. guard let — qiymat bo‘lmasa, erta chiqish
func double(_ value: Int?) -> Int {
    guard let v = value else { return 0 }
    return v * 2
}

// 3. ?? — sukut bo‘yicha qiymat
let safe = number ?? 0

// 4. ?. — optional zanjir
let length = Int("abc")?.description.count  // nil

Majburiy ochish number! ham bor. Agar ichida nil bo‘lsa, ilova qulaydi. Undan faqat qiymat kafolatlangan holda foydalaning, eng yaxshisi — umuman ishlatmang.

Strukturalar va klasslar

Asosiy farq — struct qiymat bo‘yicha, class havola bo‘yicha uzatiladi.

struct Point { var x: Int; var y: Int }
class Counter { var value = 0 }

var a = Point(x: 1, y: 2)
var b = a          // nusxa
b.x = 100          // a.x hali ham 1

let c1 = Counter()
let c2 = c1        // o‘sha havola
c2.value = 5       // c1.value ham 5

Swift amaliyoti: struct’dan boshlang, class’ni esa umumiy o‘zgaruvchan obyekt, meros olish yoki Objective-C API bilan moslik kerak bo‘lganda oling.

Enum’lar

Swift’dagi enum — shunchaki konstantalar to‘plami emas. Variantlar bog‘langan qiymatlarni saqlashi mumkin, switch esa barcha holatlarni qamrab olishi shart.

enum PaymentStatus {
    case pending
    case paid(amount: Double)
    case failed(reason: String)
}

let status = PaymentStatus.paid(amount: 250)

switch status {
case .pending:            print("Kutilmoqda")
case .paid(let amount):   print("To‘landi: \(amount)")
case .failed(let reason): print("Xato: \(reason)")
}

Yangi variant qo‘shsangiz, kompilyator yangilash kerak bo‘lgan barcha switch’larni ko‘rsatadi.

Closure’lar

Closure — nomsiz funksiya bo‘lib, uni qiymat sifatida uzatish mumkin. Ular saralash, filtrlash va callback’lar uchun doimo ishlatiladi.

let prices = [120, 45, 80]

let sorted = prices.sorted { $0 < $1 }        // [45, 80, 120]
let expensive = prices.filter { $0 > 50 }     // [120, 80]
let labels = prices.map { "\($0) so‘m" }

func load(completion: (String) -> Void) {
    completion("tayyor")
}
load { result in print(result) }

$0, $1 — argumentlarning qisqa nomlari. Closure’ni qavsdan keyin yozish trailing closure deyiladi.

Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatolari

• if let / guard let o‘rniga hamma joyda ! qo‘yish.
• Boshqa tillardagi odat bo‘yicha hamma narsani class qilish.
• let yetarli bo‘lgan joyda var ishlatish.
• Enum bo‘yicha switch’da default yozib, yangi variantlar haqida kompilyator ogohlantirishini yo‘qotish.

Tilning rasmiy qo‘llanmasi — The Swift Programming Language.