DHCP nima va qurilmalar IP-manzilni qanday oladi

Qisqa javob

DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) — qurilma tarmoqqa ulanganda uni avtomatik sozlaydigan xizmat. Usiz har bir noutbuk va telefonga parametrlarni qo‘lda kiritishga to‘g‘ri kelardi.

DHCP server qurilmaga quyidagilarni beradi:

• IP-manzil (masalan, 192.168.1.57);
• subnet mask — qaysi manzillar lokal tarmoqqa tegishli ekanini bildiradi;
• default gateway (asosiy shlyuz) — internetga chiqish uchun router manzili;
• DNS serverlar — example.com kabi nomlarni manzilga aylantiruvchi xizmat.

Kichik ofisda DHCP server vazifasini odatda router bajaradi. Kattaroq tarmoqlarda bu Windows Server, firewall yoki alohida xizmat bo‘lishi mumkin.

Qurilma manzilni qanday oladi: ijara jarayoni

Almashuv to‘rtta xabardan iborat, ular ko‘pincha DORA deb eslab qolinadi:

1. Discover — yangi qurilma butun tarmoqqa: «Bu yerda DHCP server bormi?» deb so‘raydi.
2. Offer — server javob beradi: «192.168.1.57 ni olishing mumkin».
3. Request — qurilma: «192.168.1.57 ni olaman».
4. Acknowledge — server tasdiqlaydi va manzilni band deb belgilaydi.

Manzil cheklangan muddatga beriladi — bu ijara (lease). Taxminan muddatning yarmida qurilma uni uzaytirishni sezdirmasdan so‘raydi. Agar noutbuk ofisdan ketib, qaytmasa, ijara tugaydi va manzil pulga qaytadi.

Kompyuteringiz nima olganini ko‘rish:

# Windows
ipconfig /all

# macOS / Linux
ifconfig    # yoki: ip addr

Agar Windows 169.254 bilan boshlanadigan manzilni ko‘rsatsa, qurilma hech bir DHCP serverdan javob olmagan — kabel, Wi-Fi yoki serverning o‘zini tekshiring.

Scope, diapazonlar va ijara muddati

Scope — serverga tarqatishga ruxsat berilgan manzillar diapazoni va unga tegishli sozlamalar. Kichik ofis uchun odatiy sxema:

Ijara muddati — murosa. Qisqa ijara manzillarni tez qaytaradi, bu qurilmalar oqimi katta mehmon Wi-Fi uchun foydali. Uzoq ijara xodimlarning barqaror tarmog‘iga mos keladi. Agar pul doim tugab qolsa, yechim — ijarani qisqartirish emas, pulni kengaytirish yoki mehmonlarni alohida segmentga chiqarish.

Rezervatsiya yoki statik IP

Printerlar, IP-kameralar, NAS, serverlar va access pointlar bir xil manzilni saqlab qolishi kerak — aks holda qayta yuklangandan keyin kompyuterlar va videoregistratorlar ularni yo‘qotadi. Ikki usul bor:

• DHCP rezervatsiya (reservation) — server muayyan MAC-manzilga doim bir xil manzil beradi. Sozlamalar bitta joyda saqlanadi, shlyuz va DNS esa qurilmaga avvalgidek avtomatik beriladi. Odatda bu eng yaxshi variant.
• Qurilmaning o‘zida statik IP — manzil qurilmaga qo‘lda yoziladi. DHCP ishlamay qolganda ham ishlaydi, lekin uni unutib, xuddi shu manzilni tasodifan pulga kiritib qo‘yish oson.

Qaysi birini tanlamang, statik va rezervatsiya qilingan manzillarni DHCP puldan tashqarida saqlang va oddiy jadval yuriting: qurilma, MAC, IP, qayerda turadi.

Ko‘p uchraydigan muammolar va konfliktlar

• IP-manzillar konflikti. Ikki qurilmada bir xil manzil — ko‘pincha kimdir DHCP pul ichida statik IP bergani sababli. Statik manzilni puldan tashqariga chiqaring yoki rezervatsiyadan foydalaning.
• Begona DHCP server (rogue DHCP). Tarmoqda manzillarning ikkinchi manbai paydo bo‘ladi — ko‘pincha ofis rozetkasiga ulangan uy Wi-Fi routeri. Qurilmalar tasodifiy ravishda noto‘g‘ri manzil oladi va internetni yo‘qotadi. Shu qurilmada DHCP ni o‘chiring yoki uni access point rejimiga o‘tkazing. Boshqariladigan switchlar DHCP snooping ni qo‘llab-quvvatlaydi — u DHCP javoblarini faqat ishonchli portlardan o‘tkazadi.
• Pul tugagan. Eski qurilmalar ishlaydi, yangilari esa ulanmaydi. Faol ijaralar sonini va mehmon qurilmalari xodimlar puli bilan bo‘lishmayotganini tekshiring.
• Noto‘g‘ri DNS berilmoqda. Internet IP bo‘yicha «ishlaydi», saytlar esa ochilmaydi. Pul sozlamalaridagi DNS serverlarni tekshiring.