Nginx yoki Apache: unumdorlik, sozlash va qo‘llash holatlari

Qisqa javob

Yangi loyiha uchun ko‘pincha Nginx tanlanadi: u statik fayllarni tez beradi, ko‘p ulanishlarni kam resurs bilan ushlab turadi va ilova oldida teskari proksi sifatida a’lo ishlaydi.

Agar loyiha .htaccessga bog‘langan bo‘lsa, Apache’ning maxsus modullaridan foydalansa yoki asosiy konfiguratsiyaga kirish imkoni yo‘q shared-xostingda joylashgan bo‘lsa, Apache hamon oqilona tanlov.

Ulanishlarni qayta ishlash modellari

Apache: MPM

Apache so‘rovlarni MPM (Multi-Processing Modules) orqali qayta ishlaydi:

• prefork — har bir ulanish uchun alohida jarayon. Ishonchli, eski mod_php bilan mos, lekin xotirani ko‘p sarflaydi.
• worker — har birida bir nechta oqim bo‘lgan jarayonlar.
• event — worker’ning rivoji: bo‘sh turgan keep-alive ulanishlar alohida qayta ishlanadi, bu resurslarni sezilarli tejaydi.

Nginx: hodisalar sikli

Nginx boshidanoq asinxron, hodisalarga asoslangan model asosida qurilgan: bir nechta worker jarayon, har biri bloklanmasdan ko‘plab ulanishlarga xizmat qiladi. Bir vaqtdagi va sekin mijozlar ko‘p bo‘lganda xotira sarfi ancha sekin o‘sadi.

.htaccess va markaziy konfiguratsiya

Apache sayt papkalarida .htaccess fayllarini qo‘llab-quvvatlaydi. Ularni asosiy konfiguratsiyaga tegmasdan va serverni qayta yoqmasdan o‘zgartirish mumkin.

• Afzallik: shared-xostingda va o‘z qoidalarini o‘zi yozadigan CMS’lar uchun qulay (WordPress, ko‘plab PHP freymvorklar).
• Kamchilik: Apache har bir so‘rovda so‘rov yo‘lidagi barcha papkalarda bu fayllarni tekshiradi, bu ortiqcha ish. Qoidalar loyiha bo‘ylab tarqalib ketadi va ularni tuzatish qiyinroq.

Nginx .htaccessni qo‘llab-quvvatlamaydi. Butun konfiguratsiya markaziy fayllarda va reload orqali qo‘llanadi.

• Afzallik: tezroq, oldindan aytib bo‘ladigan, tekshirish va Git’da saqlash oson.
• Kamchilik: serverga kirish kerak, mavjud .htaccess qoidalarini esa qo‘lda qayta yozishga to‘g‘ri keladi.

Statik va dinamik kontent

Asosiy farq: Apache PHP’ni o‘z ichida bajara oladi (mod_php), Nginx esa dinamik so‘rovlarni doim tashqi jarayonga uzatadi. Ikkalasi uchun ham zamonaviy amaliyot — PHP-FPM.

Nginx’ni Apache oldiga qachon qo‘yish kerak

Bu sxemada Nginx barcha so‘rovlarni qabul qiladi, statik fayllar va HTTPS’ni o‘zi qayta ishlaydi, dinamik so‘rovlarni esa Apache’ga proksilaydi.

U quyidagi hollarda o‘zini oqlaydi:

• .htaccess va Apache modullariga qattiq bog‘langan eski PHP ilovangiz bor va qoidalarni qayta yozish qimmat;
• Apache’ni statik fayllar va sekin mijozlardan tezda bo‘shatish kerak;
• Nginx’ga bosqichma-bosqich, qismlarga bo‘lib o‘tmoqchisiz.

Kamchiliklari: zanjirda ikkita server, ikki xil konfiguratsiya va loglar, ko‘proq nosozlik nuqtalari. Yangi loyihaga odatda bu kerak emas.

Qanday tanlash kerak

• Yangi loyiha, SPA, Node.js/Python/Go’dagi API — teskari proksi sifatida Nginx.
• O‘z serveringizdagi WordPress yoki boshqa PHP loyiha — Nginx va PHP-FPM, qoidalar bir marta qayta yoziladi.
• .htaccess majburiy bo‘lgan shared-xosting — Apache.
• Tegish qiyin bo‘lgan eski tizim — oraliq bosqich sifatida Apache oldida Nginx.

Ko‘p uchraydigan xatolar

• .htaccess qoidalarini Nginx’ga so‘zma-so‘z ko‘chirish — sintaksis va mantiq boshqacha.
• event yaxshiroq mos kelsa ham, Apache’ni sababsiz prefork’da qoldirish.
• Bitta Nginx yetarli bo‘lgan joyda «tezlik uchun» ikki serverli zanjir qurish.