Dasturchi bilishi kerak bo‘lgan HTTP metodlari va javob kodlari

Asosiysi ikki jumlada

HTTP metodi mijozning niyatini bildiradi: o‘qish, yaratish, o‘zgartirish yoki o‘chirish. Javob kodi natijani xabar qiladi. Ikkalasi to‘g‘ri tanlansa, mijoz, proksi, kesh va monitoring javob tanasini o‘qimasdan nima bo‘lganini tushunadi.

Beshta asosiy metod

• Xavfsiz metod serverda hech narsani o‘zgartirmaydi. GET’ni ma’lumotlarni o‘chirish yoki o‘zgartirish uchun ishlatmang: qidiruv robotlari va brauzerlar uni o‘zi chaqirishi mumkin.
• PUT resursni to‘liq yuborishni talab qiladi. Siz yubormagan maydonlar o‘chirilgan yoki tozalangan hisoblanadi.
• PATCH faqat o‘zgarishlarni yuboradi, masalan mahsulotning yangi narxini.

Idempotentlik oddiy tilda

Agar bir xil so‘rov qayta yuborilganda birinchisi bilan bir xil yakuniy natija bersa, metod idempotent hisoblanadi.

• DELETE /orders/7 ikki marta — buyurtma o‘chirilgan, holat o‘sha.
• PUT /products/42 bir xil tana bilan ikki marta — mahsulot o‘sha holatda.
• POST /orders ikki marta — ikkita buyurtma.

Bu tarmoqda nosozlik bo‘lganda muhim: javob kelmasa, idempotent so‘rovni xavfsiz qayta yuborish mumkin. POST’ni qayta yuborish xavfli — masalan, pul ikki marta yechiladi. Yechim — idempotentlik kaliti: mijoz noyob sarlavha yuboradi, server esa bitta operatsiyani ikki marta bajarmaydi.

2xx kodlari: muvaffaqiyat

• 200 OK — so‘rov bajarildi, tanada ma’lumot bor.
• 201 Created — resurs yaratildi. Yaxshi amaliyot — uni manzili ko‘rsatilgan Location sarlavhasi bilan qaytarish.
• 202 Accepted — so‘rov qabul qilindi, keyinroq qayta ishlanadi (masalan, hisobot yaratish).
• 204 No Content — muvaffaqiyatli, tana yo‘q. Ko‘pincha DELETE uchun.

3xx kodlari: yo‘naltirish

• 301 Moved Permanently — manzil butunlay o‘zgardi. Sahifalar ko‘chirilganda SEO uchun muhim.
• 302 Found — vaqtinchalik yo‘naltirish.
• 304 Not Modified — mijozdagi keshlangan nusxa dolzarb, ma’lumot qayta yuborilmaydi.
• 307 / 308 — metod va so‘rov tanasini saqlagan holda vaqtinchalik va doimiy yo‘naltirish.

4xx kodlari: mijoz tomonidagi xato

• 400 Bad Request — noto‘g‘ri so‘rov: buzilgan JSON, noto‘g‘ri format.
• 401 Unauthorized — mijoz autentifikatsiyadan o‘tmagan: token yo‘q yoki muddati tugagan.
• 403 Forbidden — mijoz ma’lum, lekin huquqlari yetarli emas.
• 404 Not Found — resurs mavjud emas.
• 405 Method Not Allowed — bu manzil uchun metod qo‘llab-quvvatlanmaydi.
• 409 Conflict — holat ziddiyati: bu email band, versiya eskirgan.
• 422 Unprocessable Content — sintaksis to‘g‘ri, lekin ma’lumot validatsiyadan o‘tmadi.
• 429 Too Many Requests — so‘rovlar limiti oshib ketdi.

5xx kodlari: server tomonidagi xato

• 500 Internal Server Error — koddagi kutilmagan xato.
• 502 Bad Gateway — proksi yuqoridagi serverdan noto‘g‘ri javob oldi.
• 503 Service Unavailable — servis vaqtincha ishlamayapti: yuklama yoki texnik xizmat.
• 504 Gateway Timeout — yuqoridagi server o‘z vaqtida javob bermadi.

Qoida: agar mijoz so‘rovni o‘zi tuzata olsa — bu 4xx. Agar server aybdor bo‘lsa — 5xx. Monitoring odatda aynan 5xx ko‘payganda signal beradi.

Ko‘p uchraydigan xatolar

• Tanada "error": true bilan 200 qaytarish. Mijozlar, keshlar va monitoring so‘rovni muvaffaqiyatli deb hisoblaydi.
• 401 va 403’ni adashtirish. 401 — «siz kimsiz?», 403 — «kimligingizni bilamiz, lekin mumkin emas».
• Noto‘g‘ri ma’lumotga 500 qaytarish. Validatsiya xatosi — bu 400 yoki 422, server nosozligi emas.
• Ma’lumotni GET orqali o‘zgartirish. /delete?id=5 kabi havola brauzerning oldindan yuklashi tufayli ishlab ketishi mumkin.