Excel va Google Sheets’da yig‘ma jadvallar: qadamma-qadam qo‘llanma

Qisqa javob

Yig‘ma jadval (pivot table) uzun yozuvlar ro‘yxatini ixcham hisobotga aylantiradi: menejerlar bo‘yicha tushum, oylar bo‘yicha buyurtmalar, shahar va mahsulotlar bo‘yicha savdo. Formula yozish shart emas — maydonlarni Rows, Columns, Values va Filters sohalariga sudrab qo‘yasiz.

Yig‘ma jadvaldagi muammolarning aksariyati uning o‘zida emas, manba ma’lumotlarda bo‘ladi. Shuning uchun tayyorgarlikdan boshlaymiz.

1-qadam. Manba ma’lumotlarni tayyorlang

Jadvalni ro‘yxat bo‘yicha tekshiring:

• bitta sarlavha qatori, har bir ustunning takrorlanmas nomi bor;
• bitta qator — bitta yozuv: bitta buyurtma, bitta savdo, bitta operatsiya;
• ma’lumotlar ichida birlashtirilgan kataklar, bo‘sh qator va ustunlar yo‘q;
• «Jami» va oraliq jami qatorlari yo‘q — yig‘ma jadval ularni yana bir bor hisoblaydi;
• har ustunda bitta ma’lumot turi: sanalar — haqiqiy sana, summalar — son.

Excel’da diapazonni Ctrl+T bilan jadvalga (Table) aylantiring — shunda yangi qatorlar yig‘ma jadval manbasiga avtomatik qo‘shiladi. Google Sheets’da diapazonni butun ustunlar bilan ko‘rsating, masalan Sales!A:F.

Turlarni tez tekshirish: =ISNUMBER(A2) haqiqiy sana yoki summa uchun TRUE qaytaradi. Chap chetga tekislangan sonlar odatda matn sifatida saqlangan bo‘ladi.

2-qadam. Yig‘ma jadvalni quring

• Excel: Insert → PivotTable → manba va yangi varaqni tanlang.
• Google Sheets: Insert → Pivot table → diapazon va yangi varaq.

Savdo jadvali misolida (sana, menejer, shahar, mahsulot, summa, holat):

1. Menejer — Rows’ga.
2. Summa — Values’ga, Sum funksiyasi bilan.
3. Shahar — Columns’ga.
4. Holat — Filters’ga, faqat to‘langan buyurtmalarni qoldiring.

Jamlash funksiyasini tekshiring. Son ustunida matn yoki bo‘sh kataklar bo‘lsa, Excel Sum o‘rniga Count’ni tanlashi mumkin; buni Value Field Settings’da o‘zgartirasiz. U yerda qiymatlarni umumiy jamidan foiz sifatida ham ko‘rsatish mumkin — menejer yoki shaharning ulushini ko‘rish uchun foydali.

3-qadam. Sanalar bo‘yicha guruhlash

Savdoni kunlar emas, oylar bo‘yicha ko‘rish uchun:

• Excel: sanani Rows’ga sudrang. Yangi versiyalar ko‘pincha sanalarni o‘zi guruhlaydi; bo‘lmasa, yig‘ma jadvaldagi sanaga o‘ng tugma → Group → Months va Years’ni belgilang. Faqat oylar tanlansa, turli yillarning yanvari bitta qatorga qo‘shilib ketadi.
• Google Sheets: sanani Rows’ga qo‘shing, so‘ng yig‘ma jadvaldagi istalgan sanaga o‘ng tugma → Create pivot date group → masalan, Year-Month.

Guruhlash imkoni bo‘lmasa, ustunda sana bo‘lmagan qiymatlar bor: matn, xatolar yoki satr ko‘rinishida yozilgan sanalar.

4-qadam. Hisoblanadigan maydonlar

Hisoblanadigan maydon — mavjud maydonlar asosidagi yangi ko‘rsatkich, masalan marja.

• Excel: PivotTable Analyze → Fields, Items & Sets → Calculated Field, formula =(Amount-Cost)/Amount ko‘rinishida.
• Google Sheets: Values → Add → Calculated field, formula =SUM(Amount)-SUM(Cost) ko‘rinishida va Custom jamlash usuli bilan. Nomida bo‘sh joy bor maydonlarni bittalik qo‘shtirnoqqa oling.

Excel’dagi muhim nozik jihat: hisoblanadigan maydon qatorma-qator emas, maydonlar jamisi bilan ishlaydi. Ulush yoki marja uchun bu to‘g‘ri. Ammo =Price*Quantity barcha narxlar yig‘indisini barcha miqdorlar yig‘indisiga ko‘paytiradi — bu ma’nosiz natija. Qator darajasidagi hisoblarni manba ma’lumotlarga ustun sifatida qo‘shing.

5-qadam. Filtrlar va kesimlar

• Yig‘ma jadvalning o‘zidagi filtrlar bir martalik tanlovlar uchun mos.
• Kesimlar (slicers) — rahbar uchun qulay tugmalar. Excel’da: Insert → Slicer; sanalar uchun Timeline bor. Report Connections orqali bitta kesimni bir manbadagi bir nechta yig‘ma jadvalga ulash mumkin.
• Google Sheets’da: Data → Add a slicer. U varaqdagi shu diapazonga qurilgan yig‘ma jadval va diagrammalarni filtrlaydi.

Yig‘ma jadval nega «buziladi»

Yangilashda Excel yig‘ma jadvallar bir-birining ustiga chiqishi haqida ogohlantirsa, bitta varaqda ikki yig‘ma jadval juda yaqin turibdi. Ularni alohida varaqlarga ajrating.