Excel’da IF, IFS, AND va OR: shartli formulalar yozish

Qisqa javob: IF qanday ishlaydi

IF shartni tekshiradi: shart rost bo‘lsa bitta qiymatni, yolg‘on bo‘lsa boshqasini qaytaradi:

=IF(shart, rost_bo‘lsa_qiymat, yolg‘on_bo‘lsa_qiymat)

Misol: 100 000 va undan ortiq buyurtma bergan mijoz ulgurji hisoblanadi.

=IF(B2>=100000, "Ulgurji", "Chakana")

Ingliz tilidagi Excel’da argumentlar vergul bilan ajratiladi. Ba’zi mintaqaviy sozlamalarda (masalan, rus tilida) ajratgich — nuqtali vergul, funksiya nomlari esa tarjima qilingan: ЕСЛИ, И, ИЛИ, ЕСЛИМН. Google Sheets inglizcha nomlarni qabul qiladi, ajratgich jadvalning mintaqaviy sozlamasiga bog‘liq.

Taqqoslash operatorlari

Matn doim qo‘shtirnoqda yoziladi, sonlar esa qo‘shtirnoqsiz. IF ichida matnni taqqoslash katta-kichik harfni farqlamaydi: «to‘langan» va «To‘langan» mos keladi.

AND va OR orqali bir nechta shart

• AND barcha shartlar bajarilgandagina TRUE qaytaradi.
• OR kamida bitta shart bajarilsa TRUE qaytaradi.

Buyurtmani faqat u yirik va to‘langan bo‘lsa jo‘natamiz:

=IF(AND(B2>=100000, C2="To‘langan"), "Jo‘natish", "Kutish")

Doimiy mijozga yoki 10 dan ortiq pozitsiyali buyurtmaga chegirma beramiz:

=IF(OR(D2="Doimiy", E2>10), "Chegirma", "Chegirmasiz")

Ularni birlashtirish mumkin: AND(B2>0, OR(F2="Toshkent", F2="Samarqand")). Mantiq murakkablashsa, tekshiruvlarning bir qismini yordamchi ustunga chiqaring — formulani o‘qish va xatosini topish osonlashadi.

Ichma-ich IF

Variantlar ikkitadan ko‘p bo‘lsa, bitta IF ikkinchisining ichiga qo‘yiladi. Misol — xaridlar summasiga ko‘ra mijoz darajasi:

=IF(B2>=500000, "Platina", IF(B2>=200000, "Oltin", IF(B2>=50000, "Kumush", "Bazaviy")))

Asosiy qoida — tekshiruvlar tartibi. Shartlar eng qattig‘idan eng yumshog‘iga qarab boradi. Agar birinchi bo‘lib B2>=50000 ni tekshirsangiz, 50 000 dan yuqori barcha mijozlar «Kumush» oladi va qolgan tekshiruvlarga navbat kelmaydi.

Ichma-ich IF o‘rniga IFS

IFS «shart — natija» juftliklarini qabul qiladi va birinchi rost shartning natijasini qaytaradi:

=IFS(B2>=500000, "Platina", B2>=200000, "Oltin", B2>=50000, "Kumush", TRUE, "Bazaviy")

• Qavslar kamroq, formulani o‘qish osonroq.
• Oxirgi TRUE, "Bazaviy" jufti «qolgan barcha holatlarda» degan ma’noni beradi. Usiz hech bir shart mos kelmasa, IFS #N/A xatosini qaytaradi.
• Tekshiruvlar tartibi ichma-ich IF dagidek muhim.
• Funksiya Google Sheets’da va Excel’ning zamonaviy versiyalarida bor; eski Excel versiyalarida u yo‘q va xato ko‘rsatiladi.

Qachon moslik jadvaliga o‘tish kerak

Agar chegaralar uch-to‘rttadan ko‘p bo‘lsa yoki ular o‘zgarib tursa, ularni formula ichida saqlamang. «Darajalar» degan alohida varaq yarating:

Darajani taxminiy qidiruv bilan toping — chegaralar o‘sish tartibida saralangan bo‘lishi shart:

=VLOOKUP(B2, Darajalar!$A$2:$B$5, 2, TRUE)

Afzalliklari: chegaralar ko‘rinib turadi va formulalarni tahrirlamasdan o‘zgartiriladi, bitta ma’lumotnomadan esa barcha hisobotlar foydalanadi. Aniq moslik uchun («hudud kodi → nomi») FALSE bilan VLOOKUP yoki XLOOKUP dan foydalaning.

Ko‘p uchraydigan xatolar

• Sonlar matn sifatida saqlangan. B2 da «150000» matni tursa, B2>=100000 noto‘g‘ri natija beradi. Katak formati va tekislanishini tekshiring.
• Noto‘g‘ri ajratgich. Nuqtali vergul kutilgan sozlamada vergul ishlatish sintaksis xatosiga olib keladi.
• Sonlar atrofida qo‘shtirnoq. B2>"100" sonni matn bilan taqqoslaydi va kutilganidek ishlamaydi.
• Bo‘sh kataklar. Bo‘sh katak nol hisoblanadi, shuning uchun u uchun B2<1000 rost bo‘ladi. B2<>"" tekshiruvini qo‘shing.
• Haddan tashqari chuqur ichma-ichlik. Formula formulalar qatoriga sig‘may qolsa, bu IFS yoki ma’lumotnomaga o‘tish vaqti kelganini bildiradi.