GraphQL nima va u qanday ishlaydi

GraphQL nima

GraphQL — API uchun so‘rovlar tili va serverda ularni bajaruvchi muhit. U Facebook’da mobil ilovalar uchun yaratilgan va 2015-yilda ochiq kodga aylangan.

Asosiy g‘oya: klient o‘ziga qanday ma’lumot kerakligini o‘zi aytadi. /users/1, /users/1/orders kabi o‘nlab endpointlar o‘rniga bitta manzil (odatda /graphql) bo‘ladi, unga javob shaklini tavsiflovchi so‘rov yuboriladi. Server aynan shu shakldagi JSON qaytaradi.

U qanday muammolarni hal qiladi

• Over-fetching — endpoint ekranga kerakligidan ko‘proq maydon qaytaradi. Mobil internetda bu ortiqcha trafik.
• Under-fetching — bitta ekran uchun ketma-ket bir nechta so‘rov kerak: foydalanuvchi, keyin buyurtmalari, keyin mahsulotlar.
• Turli klientlar — turli ehtiyojlar. Veb, iOS va Android turli maydonlar to‘plamini xohlaydi, backend esa endpoint versiyalarini ko‘paytirishga majbur bo‘ladi.
• Yagona kontrakt yo‘q. GraphQL’da sxema majburiy va doim nima mavjudligini tavsiflaydi.

Sxema

Sxema — klient va server o‘rtasidagi kontrakt. U SDL (Schema Definition Language) tilida yoziladi:

type User {
  id: ID!
  name: String!
  orders: [Order!]!
}

type Order {
  id: ID!
  total: Float!
  status: String!
}

type Query {
  user(id: ID!): User
}

type Mutation {
  createOrder(userId: ID!, total: Float!): Order!
}

type Subscription {
  orderStatusChanged(orderId: ID!): Order!
}

! maydon null bo‘la olmasligini bildiradi. [Order!]! — majburiy elementlardan iborat majburiy ro‘yxat.

So‘rovlar (Query)

Query ma’lumotlarni o‘qiydi. Klient maydonlarni, jumladan ichma-ich maydonlarni tanlaydi:

query {
  user(id: "1") {
    name
    orders {
      id
      total
    }
  }
}

Javob so‘rov shaklini takrorlaydi:

{
  "data": {
    "user": {
      "name": "Aliya",
      "orders": [{ "id": "10", "total": 250000 }]
    }
  }
}

Foydalanuvchi va uning buyurtmalari ortiqcha maydonlarsiz bitta so‘rovda keldi.

Mutatsiyalar (Mutation)

Mutatsiyalar ma’lumotlarni o‘zgartiradi: yaratadi, yangilaydi, o‘chiradi. O‘zgarishdan keyin natijaning kerakli maydonlarini darhol so‘rash mumkin:

mutation {
  createOrder(userId: "1", total: 99000) {
    id
    status
  }
}

Obunalar (Subscription)

Obunalar real vaqtda yangilanishlarni beradi. Klient hodisaga obuna bo‘ladi, server esa hodisa yuz berganda ma’lumot yuboradi. Odatda WebSocket ustida ishlaydi va buyurtma statuslari, bildirishnomalar, chatlar uchun mos.

Rezolverlar

Rezolver — ma’lum maydon qiymatini qanday olishni biladigan server funksiyasi. Sxema «nima bor»ni aytadi, rezolverlar esa «qayerdan olish»ni.

const resolvers = {
  Query: {
    user: (_, { id }) => db.users.findById(id),
  },
  User: {
    orders: (user) => db.orders.findByUserId(user.id),
  },
};

Server so‘rovni tahlil qiladi, sxema bo‘yicha tekshiradi va faqat so‘ralgan maydonlar uchun rezolverlarni chaqiradi. Ma’lumot bazadan, boshqa API’dan yoki keshdan kelishi mumkin — klient uchun bu farqsiz.

Amaliyotda nima muhim

• N+1 muammosi. Yuzta foydalanuvchi ro‘yxatini buyurtmalari bilan so‘rasangiz, sodda rezolver bazaga yuzta alohida so‘rov yuboradi. Yechim — batching, masalan DataLoader kutubxonasi orqali.
• Keshlash murakkabroq. Barcha so‘rovlar bitta manzilga POST orqali boradi, shuning uchun HTTP kesh REST’dagidan yomonroq ishlaydi. Klient keshi (Apollo Client, urql) va persisted queries ishlatiladi.
• Og‘ir so‘rovlardan himoya. So‘rov chuqurligi va murakkabligini cheklash kerak, aks holda klient ulkan ichma-ich daraxtni so‘rashi mumkin.
• Xatolar. Javob ko‘pincha HTTP 200 bilan keladi, xatolar esa errors maydonida bo‘ladi. Monitoringni shuni hisobga olib sozlang.
• Introspeksiya. Sxemani serverdan so‘rash mumkin, avtoto‘ldirish va tip generatsiyasi vositalari shunga asoslangan.

Rasmiy hujjatlar: graphql.org.