SQL asoslari: SELECT, WHERE, ORDER BY va LIMIT

Birinchi so‘rov formulasi

SQLda ma’lumot o‘qish so‘rovi deyarli har doim bir xil qismlardan qat’iy tartibda yig‘iladi:

SELECT ustunlar
FROM jadval
WHERE shart
ORDER BY saralash
LIMIT soni;

• SELECT — qaysi ustunlarni ko‘rsatish.
• FROM — qaysi jadvaldan.
• WHERE — qaysi qatorlarni qoldirish.
• ORDER BY — qanday saralash.
• LIMIT — nechta qator qaytarish.

Faqat SELECT va FROM majburiy, qolganlari kerak bo‘lganda qo‘shiladi. Qismlar tartibini o‘zgartirib bo‘lmaydi.

O‘quv jadvali orders

Quyidagi barcha misollar shunday buyurtmalar jadvali uchun:

SELECT: ustunlarni tanlaymiz

SELECT customer, total FROM orders;

SELECT * barcha ustunlarni qaytaradi. Jadvalni o‘rganish uchun qulay, lekin ilova kodida ustunlarni aniq sanab o‘tgan ma’qul: so‘rov tezroq ishlaydi va jadvalga yangi maydonlar qo‘shilsa buzilmaydi.

WHERE: qatorlarni filtrlaymiz

SELECT id, customer, total
FROM orders
WHERE status = 'paid' AND total > 300000;

Asosiy operatorlar:

• taqqoslash: =, <> (teng emas), >, <, >=, <=;
• mantiq: AND, OR, NOT;
• oraliq: total BETWEEN 100000 AND 500000 (chegaralar kiradi).

AND va ORni aralashtirsangiz, qavs qo‘ying — AND oldinroq bajariladi:

WHERE city = 'Toshkent' AND (status = 'new' OR status = 'paid')

IN va LIKE

IN OR zanjirini almashtiradi:

SELECT * FROM orders WHERE city IN ('Toshkent', 'Buxoro');

LIKE shablon bo‘yicha qidiradi: % — istalgan sondagi belgilar, _ — aynan bitta belgi.

SELECT * FROM orders WHERE customer LIKE 'Al%';

E’tibor bering: PostgreSQLda LIKE registrga sezgir (registrni hisobga olmasdan qidirish uchun ILIKE bor), MySQLda esa bu satrlarni taqqoslash sozlamalariga bog‘liq. % bilan boshlanadigan shablon odatda oddiy indeksdan foydalana olmaydi va katta jadvallarda sekin ishlaydi.

NULL: alohida mavzu

NULL «qiymat noma’lum» degani, nol ham, bo‘sh satr ham emas. 5-buyurtmada summa hali hisoblanmagan.

-- noto‘g‘ri: birorta ham qator qaytarmaydi
SELECT * FROM orders WHERE total = NULL;

-- to‘g‘ri
SELECT * FROM orders WHERE total IS NULL;
SELECT * FROM orders WHERE total IS NOT NULL;

NULL bilan har qanday taqqoslash «noma’lum» natija beradi, shuning uchun qator filtrdan o‘tmaydi. Shu sababli WHERE total < 100000 ham 5-buyurtmani ko‘rsatmaydi. Standart qiymat qo‘yish kerak bo‘lsa, COALESCE(total, 0) dan foydalaning.

ORDER BY va LIMIT

SELECT customer, total, created_at
FROM orders
WHERE status <> 'cancelled'
ORDER BY total DESC, created_at ASC
LIMIT 3;

• ASC — o‘sish tartibida (standart), DESC — kamayish tartibida.
• Bir nechta ustun bo‘yicha saralash mumkin: avval birinchisi, teng bo‘lsa — ikkinchisi bo‘yicha.
• Saralashda NULL qayerga tushishi MBBTga bog‘liq. PostgreSQLda buni aniq belgilash mumkin: NULLS LAST.
• LIMIT PostgreSQL, MySQL va SQLiteda ishlaydi. SQL Serverda uning o‘rniga TOP yoki OFFSET ... FETCH ishlatiladi.

ORDER BY bo‘lmasa, qatorlar tartibi kafolatlanmaydi, shuning uchun saralashsiz LIMIT har safar turli qatorlarni qaytarishi mumkin.

Yangi boshlovchilarning keng tarqalgan xatolari

• Matn uchun qo‘shtirnoq. Satrlar bittalik qo‘shtirnoqda yoziladi: 'paid'. Standart SQLda qo‘shtirnoq ustun nomlarini bildiradi.
• IS NULL o‘rniga = NULL.
• AND va ORni birga ishlatganda unutilgan qavslar.
• Ichida NULL bor ro‘yxat bilan NOT IN — bunday so‘rov birorta ham qator qaytarmaydi.
• ORDER BYsiz LIMIT — «birinchi 10 ta» tasodifiy bo‘lib chiqadi.
• Ishchi bazada sinov so‘rovlari. O‘rganayotganda nusxa bilan ishlang.