Docker image va konteyner: qatlamlar, teglar va hayotiy sikl

Image va konteyner bir jumlada

Image — bu shablon: qadoqlangan fayl tizimi va metama’lumotlar (standart buyruq, muhit o‘zgaruvchilari, portlar). Konteyner — shu shablondan ishga tushirilgan, o‘z holatiga ega jarayon. Munosabat klass va obyektlarga o‘xshaydi: bitta image — ko‘plab konteynerlar.

• Yig‘ilgan image o‘zgarmaydi.
• Har bir konteyner image ustida yozish qatlami (writable layer) oladi, fayllardagi barcha o‘zgarishlar shu yerga tushadi.
• Konteynerni o‘chirish shu qatlamni o‘chiradi, image ni emas.

Qatlamlar: image nimadan iborat

Dockerfile dagi fayl tizimini o‘zgartiruvchi har bir buyruq (RUN, COPY, ADD) yangi read-only qatlam yaratadi. Qatlamlar bir-birining ustiga qo‘yiladi va image lar o‘rtasida qayta ishlatiladi.

FROM node:20-alpine        # bazaviy image qatlamlari
WORKDIR /app
COPY package*.json ./      # qatlam: bog‘liqliklar manifesti
RUN npm ci                 # qatlam: node_modules
COPY . .                   # qatlam: ilova kodi
CMD ["node", "server.js"]  # faqat metama’lumot, yangi qatlam yo‘q

Amalda nega bu muhim:

• Build keshi: faqat kod o‘zgargan bo‘lsa, Docker oxirgi COPY qatlamini qayta yig‘adi. Shuning uchun bog‘liqlik fayllari koddan oldin nusxalanadi.
• Joyni tejash: bitta bazadan FROM qilingan o‘nta image uni bir marta saqlaydi.
• O‘chirilgan fayllar ham joy egallaydi: keyingi qatlamda faylni o‘chirish uni faqat yashiradi, oldingi qatlamlarni kichraytirmaydi. Fayllar paydo bo‘lgan RUN ichida tozalang yoki multi-stage build dan foydalaning.

Image qatlamlarini ko‘rish:

docker history myapp:1.4
docker image inspect myapp:1.4 --format '{{json .RootFS.Layers}}'

Yozish qatlami

Konteyner ishga tushganda Docker image ning read-only qatlamlari ustiga yupqa writable qatlam qo‘shadi (copy-on-write). Konteyner o‘zgartirgan har bir fayl shu qatlamga nusxalanadi.

Bundan kelib chiqadi:

• Konteyner ichida yozilgan ma’lumotlar konteyner o‘chirilganda yo‘qoladi. Ma’lumotlar bazasi, yuklangan fayllar va saqlanishi kerak bo‘lgan hamma narsa uchun volume yoki bind mount ishlating.
• Bitta image dan yaratilgan ikki konteyner bir-birining o‘zgarishlarini ko‘rmaydi.
• docker diff <container> image ga nisbatan nima o‘zgarganini ko‘rsatadi.

Teglar va digest

Teg — inson uchun qulay va o‘zgaruvchan nom: nginx:1.27, myapp:latest. Ertaga xuddi shu teg boshqa image ga ishora qilishi mumkin.

Digest — image mazmunining xeshi: nginx@sha256:.... U o‘zgarmas: bir xil digest har doim aynan bir xil baytlarni bildiradi.

Amaliy qoidalar:

• Prodakshnda latest dan foydalanmang — aslida nima ishlayotgani noma’lum bo‘ladi.
• Image larni CI dan versiya yoki commit SHA bilan teglang.
• Takrorlanuvchanlik muhim bo‘lsa, digest ni mahkamlang, masalan muhim servislar uchun Kubernetes manifestlarida.

docker images --digests
docker inspect --format '{{index .RepoDigests 0}}' myapp:1.4

Konteynerning hayotiy sikli

Konteyner aniq holatlardan o‘tadi: created → running → (paused) → exited → removed.

docker create --name web myapp:1.4   # yaratildi, ishlamayapti
docker start web                     # ishlayapti
docker stop web                      # SIGTERM, keyin taymaut bo‘yicha SIGKILL: exited
docker start web                     # yana ishlayapti, o‘sha writable qatlam
docker rm web                        # o‘chirildi, writable qatlam yo‘qoldi

docker run — bu bitta buyruqda create + start. --rm bayrog‘i konteyner tugagach uni avtomatik o‘chiradi.

Har bir bosqichni tekshirish:

docker ps            # ishlayotgan konteynerlar
docker ps -a         # barchasi, to‘xtatilganlari bilan
docker inspect web   # holat, mount lar, tarmoq, chiqish kodi
docker logs web      # asosiy jarayonning stdout/stderr
docker image ls      # lokal image lar

Ko‘p uchraydigan xatolar

• Konteynerga server kabi qarash: ishlayotgan konteyner ichiga paket o‘rnatish. Qayta yaratilganda o‘zgarishlar yo‘qoladi. Dockerfile ni o‘zgartirib, qayta yig‘ing.
• Ma’lumotlarni volume siz saqlash va docker rm yoki yangi deploy dan keyin ularni yo‘qotish.
• latest ga tayanish va boshqa mashinada boshqa image olish.
• To‘xtatilgan konteynerlar va «osilib qolgan» image larni yig‘ib qo‘yish. Nima o‘chirilishini oldindan tekshirib, docker container prune va docker image prune bilan muntazam tozalang.