Xodimlar uchun sun’iy intellektdan foydalanish siyosatini tuzish

Siyosat nima uchun kerak va unda nima bo‘lishi kerak

Xodimlar ChatGPT, Claude va boshqa servislardan allaqachon foydalanmoqda — siyosat bo‘lsa ham, bo‘lmasa ham. Qoidalarsiz kimdir mijoz bilan shartnomani chatga qo‘yadi, kimdir esa mijozga to‘qib chiqarilgan faktlar bilan matn yuboradi. AI’dan foydalanish siyosati taqiqlamaydi, balki chegaralarni belgilaydi: nima mumkin, nima mumkin emas va kim javob beradi.

Minimal tuzilma:

1. Maqsad va qamrov — kimlarga tegishli.
2. Ruxsat etilgan vositalar — ro‘yxat va shartlar.
3. Taqiqlangan ma’lumotlar — hech qayerga kiritib bo‘lmaydigan narsalar.
4. Natijani tekshirish — yakuniy natija uchun inson javobgar.
5. Oshkor qilish — AI ishlatilganini qachon aytish kerak.
6. Mas’uliyat va qoidabuzarliklar — kim nazorat qiladi va oqibati nima.
7. Qayta ko‘rib chiqish — hujjat qanchalik tez-tez yangilanadi.

Ruxsat etilgan vositalar

Barcha taqiqlarni sanab chiqishga urinish o‘rniga oq ro‘yxat tuzing.

• Aniq servislar va akkaunt turini ko‘rsating: korporativ tarifda ma’lumotlarni saqlash va ular asosida o‘qitish shartlari ko‘pincha shaxsiy bepul akkauntdan farq qiladi.
• Kirish huquqini qanday olish va yangi vositani qanday so‘rashni yozing.
• Brauzer kengaytmalari, plaginlar va mavjud dasturlardagi AI funksiyalarini alohida eslating — ular ham ma’lumot yuboradi.

Taqiqlangan ma’lumotlar

Bu eng muhim bo‘lim. Kategoriyalarni abstrakt emas, aniq sanab o‘ting:

• mijozlar va xodimlarning shaxsiy ma’lumotlari (pasport, telefon, manzil, tibbiy ma’lumotlar);
• to‘lov ma’lumotlari, karta va hisob raqamlari;
• parollar, API kalitlari, tokenlar, serverlarga kirish ma’lumotlari;
• tijorat siri: shartnomalar, yetkazib beruvchi narxlari, e’lon qilinmagan moliyaviy hisobotlar;
• yopiq loyihalarning manba kodi — agar vosita bunga alohida tasdiqlanmagan bo‘lsa;
• mijozlar maxfiylik kelishuvi asosida bergan ma’lumotlar.

Xodimlarga oddiy qoida bering: buni kompaniya saytida e’lon qilmagan bo‘lsangiz, tasdiqlangan vositasiz tashqi AI servisga qo‘ymang. O‘zbekistonning shaxsiy ma’lumotlar to‘g‘risidagi qonun talablarini ham hisobga oling.

Natijani tekshirish

AI ishonch bilan xato qiladi: faktlar, havolalar, raqamlar va qonun normalarini to‘qib chiqaradi.

• Natija uchun vosita emas, xodim javobgar.
• Faktlar, raqamlar, iqtiboslar va havolalar birlamchi manba bo‘yicha tekshiriladi.
• Kod odatiy review va testlardan o‘tadi.
• Yuridik, moliyaviy va tibbiy matnlarni albatta soha mutaxassisi ko‘radi.

AI’dan foydalanishni oshkor qilish

Qachon AI haqida aytish kerakligini belgilang:

• mijozga — u inson emas, bot bilan gaplashayotgan bo‘lsa;
• mijoz uchun hujjatlarda — shartnoma buni talab qilsa;
• jamoa ichida — matn yoki kod asosan generatsiya qilingan bo‘lsa.

Huquqlarni ham belgilab qo‘ying: natijalar kimga tegishli va generatsiya qilingan rasmlarni reklamada ishlatish mumkinmi.

Siyosat shabloni

AI’dan foydalanish siyosati — [Kompaniya]
Amal qilish sanasi: [sana]. Mas’ul: [lavozim].

1. Qamrov: kompaniya ma’lumotlariga kirish huquqi bor barcha xodim va pudratchilar.
2. Ruxsat etilgan vositalar: [ro‘yxat, akkaunt turi].
   Yangi vositalar — [kimga] ariza orqali.
3. Kiritish taqiqlanadi: shaxsiy ma’lumotlar, to‘lov ma’lumotlari,
   parol va kalitlar, tijorat siri, NDA ostidagi mijoz ma’lumotlari.
4. Tekshirish: natija uchun xodim javobgar. Faktlar va raqamlar
   manba bo‘yicha tekshiriladi, kod review’dan o‘tadi.
5. Oshkor qilish: mijozlar bot bilan gaplashayotganini biladi.
6. Hodisalar: ma’lumot sizib chiqsa, darhol [kimga] xabar berish.
7. Qayta ko‘rib chiqish: [davriylik].

Qanday joriy qilish kerak

• Qoralamani yurist, IT xavfsizlik va bo‘lim rahbarlari bilan muhokama qiling.
• «Mumkin / mumkin emas» misollari bilan qisqa o‘quv o‘tkazing.
• Mas’ul shaxs va savollar uchun kanal belgilang.
• Hujjatni muntazam qayta ko‘rib chiqing: vositalar va ularning shartlari tez o‘zgaradi.